Zelfreflectie voor de verandermanager: wie ben jij in het proces?
Bij gesprekken over verandering gaat de aandacht vaak naar de organisatie, het team, het plan of de aanpak. Maar er is nog een factor die veel invloed heeft op het verloop van een veranderproces: de verandermanager zelf, die het proces begeleidt.
Wie verandering begeleidt, staat niet buiten het proces. Die brengt altijd ook zichzelf mee. De manier waarop wordt geluisterd, gekeken, ingegrepen, spanning verdrag en of richting gegeven, beïnvloedt wat er in de groep gebeurt.
Daarom is zelfreflectie geen bijzaak, maar onderdeel van het vak.
Niemand is neutraal aanwezig
Een verandermanager komt nooit blanco een ruimte binnen. Ieder heeft zijn voorkeuren, overtuigingen, reflexen, blinde vlekken en werkwijze. Misschien zoek je snel structuur als het spannend wordt. Misschien zoek je steevast naar harmonie. Misschien heb je de neiging lang te observeren voordat je tot actie overgaat. Misschien geef je juist te snel een richting.
Op zichzelf is geen van die neigingen fout. Ze worden pas problematisch wanneer je je er niet bewust van bent. Dan zoek je oorzaken altijd buiten jezelf.
Waarom zelfreflectie zo belangrijk is
Wanneer een veranderproces een stroeve fase heeft, is het verleidelijk om de oorzaak buiten de eigen inbreng te zoeken: een lastig MT, een afwachtend team, een taaie cultuur. Soms is daar natuurlijk reden toe. Maar het is altijd zinvol om ook de andere vraag te stellen: wat breng ik zelf in?
- Wat doe ik meestal wanneer de spanning oploopt?
- Hoe reageer ik doorgaans op weerstand?
- Waar heb ik de neiging om meteen in te grijpen?
- Wanneer juist de neiging om af te wachten?
- Welke vorm van controle wil ik eigenlijk steeds hebben?
Dat soort vragen maken het vak niet makkelijker, maar wel beter.
De verandermanager als lerende professional
Er bestaat geen veranderaar die alles weet. Wel bestaan er verandermanagers die ook goed zichzelf kunnen waarnemen, die zichzelf serieus kunnen nemen als instrument en die bereid zijn om te blijven leren.
Juist dat maakt iemand geloofwaardig. Niet perfectie, maar bewustzijn. Niet onaantastbaarheid, maar het vermogen om eigen voorkeuren en beperkingen onderogen te zien.
Dat betekent ook dat de verandermanager niet alleen anderen vraagt om te leren.Maar zich zelf ook ziet als onderdeel van het leerproces dat verandering vraagt.
Drie vragen die waardevol zijn
Drie vragen zijn nuttig in elke nieuwe situatie:
- Wat wil ik doen - en is dat inderdaad het beste?
- Wat wil ik vermijden – en is dat inderdaad zinvol?
- Wat is mijn taak – en is dat inderdaad het nuttigste?
Dat zijn geen makkelijke vragen. Maar juist daarom zijn ze bruikbaar.
Veranderen begint ook bij de veranderaar
Verandermanagement is niet alleen een verzameling modellen of interventiestoepassen. Het is ook een ambacht. En in dat ambacht is de verandermanager zelfeen belangrijk instrument.
Wie anderen begeleidt in verandering, moet ook bereid zijn zichzelf mee te nemen indie verandering. Niet als hoofdonderwerp, maar wel als serieuze factor.
Dat maakt je rol kwetsbaarder, maar ook authentieker. En daardoor ook effectiever.