Problemen bij ING en Chemours

Whats your problem

In de afgelopen dagen kwamen ING (systeembank) en Chemours (chemisch bedrijf) in het nieuws. Beiden hebben te maken met maatschappelijke commotie. Wat kan je afleiden uit hun reacties? Wat willen ze veranderen?   Ik baseer me op de berichtgeving van het Parool van 4 september, het NRC van 8 september en het AD van 11 september.

ING is gedurende jaren tekort geschoten in het tegengaan van witwaspraktijken. Te weinig controlepersoneel, systemen die zo afgesteld stonden, dat er zo weinig mogelijk meldingen kwamen, afdoen van witwassignalen als ‘niet verdacht’ (tot 49 keer toe in één zaak). “Buitengewoon ernstig”, volgens minister van financiën Hoekstra. Welke maatregelen heeft ING genomen? Een tiental medewerkers zijn gestraft (geen bonus, ontheffen van taken, uit functie zetten). De raad van bestuur ziet af van hun bonussen dit jaar. En de compliance afdeling wordt versterkt, van 150 tot 350 man.

Wat zeggen deze maatregelen? Zijn ze gericht op het wegnemen van het kernprobleem? Wat IS eigenlijk het kernprobleem?

CEO Hamers stelt dat de tekortkomingen te wijten waren aan afstemmingsproblemen.  De afstemming tussen commerciële afdelingen en medewerkers die op de wettelijk naleving moeten toezien. Maar er zijn geen maatregelen bekend gemaakt om die afstemming dan te verbeteren. Want meer mensen bij compliance betekent nog geen betere afstemming. Daarvoor moeten ook de processen en systemen worden aangepast en moet de compliance afdeling ook macht krijgen om in te grijpen. Dat soort maatregelen zijn blijkbaar niet genomen.

Het is ook de vraag of dat soort maatregelen in de toekomst wel genomen zullen worden. De commissarissen van ING hebben immers geconcludeerd, dat de raad van bestuur niets valt te verwijten. Het niet melden wordt gezien als nalatigheid, een bedrijfsongeval.

Conclusie: blijkbaar is het kernprobleem, in de ogen van ING, het onvoldoende naleven van de regels. Geen reden om diepgaand te veranderen. Wel de compliance versterken, maar geen cultuurverandering.

Die visie lijkt geheel in lijn met de opvatting van de internationale bankwereld. Elders wordt het tegengaan van witwassen ook niet erg belangrijk geacht, gezien de eerdere boetes, van meer dan 1 miljard euro elk, aan HSBC in 2012, BNP Paribas en J.P. Morgan in 2014 en de Commerzbank in 2015. Het goed luisteren naar de maatschappij is blijkbaar geen onderdeel van de WHY van grote banken. En dat lijkt ook weer in lijn te zijn met diverse internationale onderzoeken, die stellen dat de banken, ook na de grote financiële crisis, in wezen nog op dezelfde manier handelen als daarvoor, gericht op winstmaximalisatie en niet op risicobeheersing. De cultuur is niet veranderd en wordt niet veranderd.

 

Een ander beeld geeft Chemours. Dit chemische bedrijf in Dordrecht ligt onder vuur omdat het de stof GenX uitstoot, die mogelijk kankerverwekkend is en die op grote schaal in het drinkwater terecht is gekomen.

“We doen er alles aan om het vertrouwen van onze omgeving te herwinnen”, aldus directielid Reijmers. “We dachten dat we genoeg deden, maar zien nu in, dat de maatschappij meer van ons verwacht.” “We zijn er nog steeds van overtuigd dat de huidige lozingen geen gevaar vormen voor de samenleving. We blijven onder de normen die RIVM heeft gesteld. Maar we zien nu in, dat er meer wordt gevraagd dan alleen maar de regels volgen. Onze omgeving, inclusief het bestuur, zegt gewoon: we willen die stof niet meer in het milieu terugzien. Daar gaan we nu het maximale voor doen.”
“Nee, we hebben niets verkeerds gedaan”, zegt Reijmers. “Maar als we hier willen blijven produceren, in een dichtbevolkte omgeving, moeten we luisteren naar de maatschappij. En dat willen we”. “Ook de leiding van Chemours in de VS zegt: we willen blijven produceren in Dordrecht en om dat mogelijk te maken gaan we een enorm bedrag investeren” (75 miljoen).

Wat Chemoiurs precies gaat doen om de stof niet meer in het milieu terug te zien komen, wordt in het interview niet verteld. Maar wel geeft het bedrijf een concreet doel aan: uiterlijk eind 2020 moeten de emissies van GenX met 99% zijn teruggebracht.

Hier is het kernprobleem duidelijk. Niet de regelgeving (‘we dachten dat we genoeg deden’), maar de milieukwaliteit (“we willen die stof niet meer in het milieu terugzien”) en het luisteren naar de wensen van de maatschappij (“de maatschappij wil, dat we elk risico uitsluiten”). Het luisteren naar de omgeving zit blijkbaar in het WHY van Chemours Dordrecht.

 

Deze twee voorbeelden laten zien, hoe belangrijk het senior management is bij het bepalen van veranderingen. En hoe hun visie op het kernprobleem daarbij doorslaggevend is.