Leren van de Brexit. Een ingrijpende verandering.

Brexit

De Brexit is een schoolvoorbeeld van verandering. We kunnen er veel van leren. Zie bijvoorbeeld onderstaand artikel uit de NRC van 5 november. Allerlei bekende begrippen uit de veranderkunde komen daarin voorbij:

  • een veranderproces (het maken van een deal met de EU)
  • urgentie (in maart moet er een akkoord zijn, liefst al eind van het jaar)
  • de gewenste situatie (wel afscheid van de EU, geen harde grens bij Ierland)
  • de context (politieke partijen, financiële markten, burgers)
  • verschillende niveaus waarop het veranderproces speelt (juridisch, politiek, openbaar)
  • verschillende perspectieven (hard en zacht)
  • fases (o.a. drie stemmingen in het parlement)
  • weerstand (bij vrijwel alle stakeholders, over allemaal verschillende zaken)
  • interventies (radiostilte, noodoplossing, onderhandelingen, vleien, druk uitoefenen, eretitels uitdelen)

Een veranderproces is altijd schakelen op verschillende borden. Standpunten van verschillende stakeholders met elkaar zien te verenigen. Aandacht hebben voor belangen, gevoelens en zorgen. En  goed communiceren, over de problemen, de overwegingen en de besluiten. Wat dat betreft kunnen we van de Brexit veel leren. Ook, dat het resultaat van te voren nauwelijks vastligt, maar gaandeweg wordt bereikt.

Anton Vlaanderen, 7 november 2018

EU en May bewegen richting compromis

Theresa May zit in een tunnel en om de uitgang te bereiken moet ze het permanente verenigen met het tijdelijke. Dat is in een notendop de stand van zaken rond de Brexit als May dinsdag met haar ministers vergadert over de moeizame onderhandelingen.

‘De tunnel’ is de radiostilte die Britse en Europese onderhandelaars betrachten in deze laatste en cruciale fase van de Brexit-onderhandelingen. De druk wordt opgevoerd om de komende weken tot een akkoord te komen. Londen vreest steeds sterker dat als er voor de jaarwisseling geen deal is, de paniek — politiek en op de financiële markten — onbeheersbaar wordt. Om dat te voorkomen moet May deze maand een akkoord bereiken met EU-onderhandelaar Michel Barnier.

De overige 27 EU-leiders kunnen dan op een top in december akkoord gaan met het voorstel. Het Britse parlement, en vervolgens het Europees Parlement, stemt vervolgens eind december over de deal.

‘Het permanente’ slaat op de eis van de EU. Beide kanten accepteren dat een noodoplossing nodig is om de grens tussen EU-lid Ierland en de Britse provincie Noord-Ierland na de Brexit even onzichtbaar te houden als nu, zelfs als de Britten en de EU in de toekomst geen omvangrijke handelsdeal aangaan die douanecontroles overbodig maakt.

Deze noodoplossing, de backstop in Brexit-jargon, zal betekenen dat het gehele Verenigd Koninkrijk onderdeel blijft van de Europese douane-unie en dat Noord-Ierland belangrijke regels van de interne markt handhaaft. De EU eist dat die noodoplossing altijd van kracht blijft. Om de stabiliteit in Noord-Ierland te waarborgen mag er geen einddatum aan verbonden worden.

Dat is voor Brexiteers binnen de Britse Conservatieven onacceptabel. Zij willen een tijdelijke noodoplossing. Er moet een einddatum worden afgesproken of een clausule waardoor de Britten de afspraken kunnen opzeggen, vinden zij. Dominic Raab, de Britse minister voor Brexitzaken, drong er bij May op aan dat een noodoplossing na maximaal drie maanden door de Britten opgezegd moest kunnen worden, meldde The Daily Telegraph.

Een noodoplossing die maximaal drie maanden geldig is, „is het papier niet waard waar het op geschreven staat”, reageerde de Ierse premier Leo Varadkar fel. Wel liet Varadkar weten een voorstel te overwegen waar de mogelijkheid ingebouwd wordt om de afspraken op den duur te herzien. Dat zou een tegemoetkoming zijn aan May. Varadkar blijft er wel bij dat de Britten nooit de mogelijkheid mogen hebben eenzijdig de noodoplossing op te zeggen.

Zo bewegen de EU en May richting een compromis. Bij de Tories is de sfeer gespannen. „De regering zal vleien, druk uitoefenen en eretitels uitdelen om het akkoord over de streep te krijgen”, zegt een Conservatief Lagerhuislid. „Dit is uiteindelijk geen politieke deal, maar een juridisch bindend akkoord. Ik vrees dat de aanvankelijke steun voor een deal verdampt als later blijkt hoe pijnlijk de details zijn.”

Om de Brexit door het parlement te loodsen zijn minstens drie stemmingen nodig. Het Lagerhuis moet zich uitspreken over de te volgen parlementaire procedure, over het akkoord zelf en over de uiteindelijke wet die aangenomen moet worden om de deal te bekrachtigen. Dat zijn drie momenten – voor Brexitdatum 29 maart volgend jaar – waarop May de controle kan verliezen.

Oppositieleider Jeremy Corbyn is uit op verkiezingen en zal waarschijnlijk zijn Labourpartij opdragen tegen te stemmen. Dat betekent dat May niet zonder de steun van de hardliners binnen haar eigen partij kan.

Brexiteers als Jacob Rees-Mogg willen zich het liefst rustig houden tot na de Brexit, waar ze jaren voor hebben geknokt. Uittreden is de hoofdprijs, hoe is voor hen van minder belang. Als zij beseffen dat een uiteindelijk akkoord betekent tot in oneindigheid EU-regels accepteren, zonder invloed op totstandkoming, kunnen ze van gedachten veranderen. Geoffrey Cox, de hoogste juridische adviseur van de regering en Brexiteer, vergeleek de permanente noodoplossing met Limbo uit de Goddelijke Komedie van Dante Alighieri. Een chaotische No Deal-Brexit is voor Brexiteers kennelijk minder bezwaarlijk dan de eerste cirkel van de hel.