De discussie rond Zwarte Piet

Sinterklaas in Zaanstad

Gebaseerd op het artikel “Zo bereidt Zaanstad zich voor op kinderfeestje met 600 agenten” van 10 november in het AD.

We zien een veranderproces. Niet geïnitieerd vanuit een directie, maar vanuit een minderheid (gekleurde landgenoten).

We zien onduidelijkheid over het doel van het veranderproces. Het is wel duidelijk, dat de huidige situatie (zwarte pieten als knechten van sinterklaas) veranderd moet worden. Maar waar die verandering dan toe moet leiden is minder duidelijk.

We zien protest, strijd, acties. Aan de kant van de initiators en aan de kant van de liefhebbers van de traditie. In het vakjargon noemen we dit soort protesten ‘weerstand tegen verandering’.

We zien ook allerlei antwoorden op die strijd (interventies in het veranderkundig jargon):
– een rechtszaak in Leeuwarden
– beschuldigingen tijdens een talkshow
– humor en veegpieten bij het Sinterklaasjournaal
– mediastilte in Zaanstad
– diverse veiligheidsmaatregelen

De verschillende interventies lijken verschillende effecten te hebben:

  • bij de rechtszaak wordt de relatie met de verandering ontkend: de rechtszaak gaat volgens het OM alleen over verkeer, niet over zwarte piet. Men wil daarbij duidelijke voorbeelden stellen. Niet moeilijk te begrijpen, dat deze interventie de tegenstellingen eerder aanscherpt dan vermindert en dus niet tot vermindering van weerstand leidt.
  • De beschuldigingen tijdens de talkshow versterkten de indruk, dat er een strijd wordt gevoerd. De nadruk lag op het eigen standpunt, niet op de toenadering. Ook deze interventie vergrootte de weerstand eerder dan dat die ze verkleinde.
  • De combinatie humor en veegpieten in het Sinterklaasjournaal lijkt daarentegen wel een effectieve interventie. De humor haalt voor de ene partij (de traditionele liefhebbers) de scherpe kantjes van de discussie af. (Al kan humor averechts werken voor de andere partij, als die zich niet serieus genomen voelt). Gelukkig heeft het Sinterklaasjournaal dus ook veegpieten geïntroduceerd. Daarmee wordt getoond dat de wensen serieus worden genomen. Humor en veegpieten – een verstandige combinatie.
  • Mediastilte (mits ook echt bewaard) lijkt in de huidige situatie (met bijna elk dag media-aandacht) ook een goede interventie. Daarmee wordt de weerstand minder gevoed door sensatiezucht.
  • Veiligheidsmaatregelen zijn verstandig, maar de effectiviteit wordt grotendeels bepaald door de tactische inzet ervan. Hoe minder zichtbaar, hoe pro-actiever, hoe meer gericht op samenwerking in plaats van op confrontatie, des te beter werkt het. Zie de hooligan-aanpak.

Wat nog ontbreekt is de bewuste koppeling van de zwarte pieten discussie naar het dieperliggende vraagstuk van racisme en traditionele gezichtspunten. De communicatie gaat vaak alleen over incidenten. Terwijl voor het accepteren van verandering toch juist inzicht belangrijk is. Inzicht in nut en noodzaak van de verandering. Van de verbetering die ontstaat door de verandering. En de urgentie om daarmee te beginnen. Langzaam ontstaat dat inzicht in de Nederlandse maatschappij: waar in 2013 nog 89% geen verandering van Zwarte Piet wilde, is dat inmiddels 68%. De weerstand tegen de verandering wordt langzaam minder door groeiend inzicht.